Polska 2030 i inne dokumenty strategiczne

Anna Siemek-Filuś

flagi-655949-m

Dokumenty o charakterze strategicznym, w których wskazane zostały kierunki rozwoju elektronicznej administracji w Polsce to:

  • Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju
  • Strategia Rozwoju Kraju 2020 – Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo
  • Strategia Sprawne Państwo 2020
  • Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji
  • Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa

Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności, to dokument, w którym ze względu na jego charakter (strategia przedstawia koncepcję rozwoju kraju w perspektywie długookresowej) wskazano jedynie pożądane, priorytetowe obszary rozwoju oraz powiązane z nimi kierunki interwencji, bez szczegółowych rozstrzygnięć. Zapisy odnoszące się do rozwoju elektronicznej administracji znajdują się w I. obszarze rozwoju: konkurencyjności i innowacyjności gospodarki oraz w III. obszarze rozwoju: efektywności i sprawności państwa.

Strategiczne cele rozwoju kraju w perspektywie średniookresowej określa Strategia Rozwoju Kraju 2020 – Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo. Uszczegółowienie przedstawionych w niej celów rozwojowych i kierunków interwencji, które istotnie wpłyną na zmiany w obszarze elektronicznej administracji, przedstawiono w strategii zintegrowanej Sprawne Państwo 2020.

Trzy przywołane powyżej dokumenty łączy spójna hierarchia celów i kierunków interwencji, w związku z powyższym, poszukując wytycznych dotyczących rozwoju elektronicznej administracji w Polsce warto skupić się na bardziej szczegółowym dokumencie, tj. Strategii Sprawne Państwo 2020.

Realizacja tej strategii jest koordynowana i nadzorowana przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej. Zgodnie z zapisanymi w niej celami, jej realizacja ma pomóc w ukształtowaniu do 2020 roku państwa otwartego, pomocnego, skutecznego i efektywnego, o silnej pozycji międzynarodowej i wysokiej aktywności obywateli w życiu społecznym i politycznym.

Strategia tworzy podstawę przygotowania kierunków rozwoju cyfrowego i licznych projektów systemowych wdrażających nowoczesne technologie informatyczno-komunikacyjne oraz programy rozwoju, w tym Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa (PZIP). Zgodnie z zapisami Strategii został opracowany PZIP, który jest dokumentem strategicznym podlegającym okresowej aktualizacji. W dokumencie tym wyznaczono konkretne kierunki działań administracji publicznej w obszarze rozwoju elektronicznej administracji.

Podstawowym celem PZIP jest zapewnienie skoordynowania działań w obszarze elektronicznej administracji oraz umożliwienie zbudowania spójnego i efektywnego systemu informacyjnego państwa.

PZIP został opublikowany w listopadzie 2013 roku, natomiast w lipcu 2014 roku opublikowano Plan działań na rzecz wdrażania strategii „Sprawne Państwo 2020” w perspektywie do 2020 roku, który jest głównym narzędziem wdrażania strategii i jej bieżącego monitoringu.

Analizując kierunki rozwoju elektronicznej administracji w Polsce, warto także zwrócić uwagę na dokument, który nie ma znamion dokumentu strategicznego, jednak w syntetyczny sposób przedstawiono w nim stan e-administracji w Polsce (stan na kwiecień 2012 roku, gdy raport został opublikowany) oraz wskazano pożądane kierunki dalszego rozwoju i niezbędne zmiany w podejściu do działań w tym obszarze.  Raport, o którym mowa, to Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji.

Dokument powstał w odpowiedzi na problemy pojawiające się w procesie budowy e-administracji w Polsce. W związku z tymi problemami kilka miesięcy wcześniej (rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2011 roku) utworzono Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w celu skoordynowania procesów informatyzacyjnych państwa, usprawnienia budowy usług e-administracji oraz wsparcia budowy społeczeństwa informacyjnego. Ponieważ wiele problemów w rozwoju e-administracji w Polsce wynika z tzw. silosowości/resortowości, to w celu lepszej koordynacji realizacji międzyresortowych projektów cyfryzacyjnych w administracji, po powołaniu nowego ministerstwa, w dniu 5 stycznia 2012 roku powołany został Komitet Rady Ministrów ds. Cyfryzacji.

DOKUMENTY ŹRÓDŁOWE ONLINE

  • Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju: https://mac.gov.pl/files/wp-content/uploads/2013/02/Strategia-DSRK-PL2030-RM.pdf
  • Strategia Rozwoju Kraju 2020 – Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo: http://www.mir.gov.pl/rozwoj_regionalny/Polityka_rozwoju/SRK_2020/Documents/Strategia_Rozwoju_Kraju_2020.pdf
  • Strategia Sprawne Państwo 2020: https://mac.gov.pl/files/wp-content/uploads/2011/12/SSP-20-12-2012.pdf
  • Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji: https://mac.gov.pl/files/wp-content/uploads/2012/04/MAC-Panstwo-2-0-Nowy-start-dla-e-administracji-4-2012_raport_web.pdf
  • Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa: https://mac.gov.pl/files/pzip_ostateczny.pdf

Plan działań na rzecz wdrażania strategii „Sprawne Państwo 2020” w perspektywie do 2020 roku: https://administracja.mac.gov.pl/download/58/16153/PlanSSP.pdf

oraz załączniki:

http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16154/Zal1KatalogzadanPDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16155/Zal2cel1PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16156/Zal2cel2PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16157/Zal2cel3PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16158/Zal2cel4PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16159/Zal2cel5PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16160/Zal2cel6PDSSP.pdf, http://administracja.mac.gov.pl/download/58/16161/Zal2cel7PDSSP.pdf.

POTRZEBY- punkt wyjścia do realizacji strategii, diagnoza potrzeb i opis sytuacji przed realizacją strategii

W kwietniu 2012 roku, w kilka miesięcy po utworzeniu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji opracowano raport Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji. Powodem jego opracowania była chęć syntetycznego podsumowania stanu realizacji projektów dotyczących informatyzacji i cyfryzacji wchodzących w zakres kompetencji nowego ministerstwa, przy realizacji których ciągle pojawiały się bardzo poważne problemy. Jednocześnie celem autorów raportu było wskazanie kierunków dalszych działań w obszarze informatyzacji i cyfryzacji Polski, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz rozwoju i poprawy e-administracji.

Celem działań nowego ministerstwa w zakresie e-administracji, zgodnie z zapisami raportu, jest sprawna, niewidoczna dla obywatela administracja. Aby ten cel osiągnąć należy zapewnić spójny i efektywny system informacyjny państwa. W wyniku przeprowadzonej diagnozy stwierdzono bowiem, że w wymiarze krajowym brakło jak dotąd cech charakterystycznych dla informatyzacji dojrzałej – kompatybilności i interoperacyjności funkcjonujących systemów, a tym samym spójnego Systemu Informacyjnego Państwa.

Taka diagnoza sytuacji i wynikające z niej cele, pozostające w obszarze tego, co przyjęliśmy nazywać eGov 1.0, wskazują wyraźnie, że w Polsce ciągle nie udało się zbudować takiego systemu informacyjnego państwa, aby móc z powodzeniem budować na nim rozwiązania z obszaru eGov 2.0, w tym otwierać dostęp do informacji sektora publicznego w sposób zapewniający ich efektywne ponowne wykorzystywanie.

W pierwszych dniach marca 2013 roku przyjęto Strategię Sprawne Państwo 2020. Celem, który wyznacza strategia jest ukształtowanie państwa otwartego, pomocnego, skutecznego i efektywnego, o silnej pozycji międzynarodowej i wysokiej aktywności obywateli w życiu społecznym i politycznym.

Aby osiągnąć cel główny, zrealizować należy szereg celów szczegółowych, które wyznacza strategia: pierwszy cel ukierunkowany jest na wprowadzenie zasad otwartego rządu,

  • cel drugi zorientowany jest na zwiększenie sprawności instytucjonalnej państwa,
  • cel trzeci skupia się na potrzebie zapewnienia sprawnego zarządzania i koordynacji obszarów istotnych dla rozwoju kraju i podniesienia prestiżu państwa na arenie międzynarodowej,
  • w ramach czwartego celu realizowane będą działania w kierunku upraszczania procedur administracyjnych i skracania czasu niezbędnego do otrzymania odpowiednich pozwoleń, usprawnienia procesu tworzenia regulacji prawnych,
  • cel piąty zorientowany jest na poprawę relacji między wynikami i nakładami w zakresie świadczenia usług publicznych, podniesienie efektywności i dostępności świadczenia usług publicznych, w tym rejestrów centralnych, oraz wprowadzenie standaryzacji i nowoczesnego zarządzania usługami publicznymi,
  • szósty cel koncentruje się na kompleksowej reformie wymiaru sprawiedliwości oraz usprawnieniu funkcjonowania prokuratury,
  • cel siódmy zorientowany jest na podejmowanie działań przez służby i instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo wewnętrzne i porządek publiczny zarówno w ramach bieżącego funkcjonowania, jak i w sytuacjach nadzwyczajnych.

Żadnego z powyższych celów nie sposób osiągnąć bez uwzględnienia wartości dodanej w postaci technologii cyfrowych.

Kolejnym dokumentem strategicznym, który został opublikowany w listopadzie 2013 roku, a zatem uwzględnia już ustalenia i przesądzenia ujęte w raporcie Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji, a jednocześnie wynika wprost ze strategii Sprawne Państwo 2020, jest Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa (PZIP). PZIP opisuje działania rządu zmierzające do dostarczenia społeczeństwu wysokiej jakości elektronicznych usług publicznych.

Celem Programu jest stworzenie spójnego, logicznego i sprawnego systemu informacyjnego państwa, dostarczającego e-usługi na poziomie krajowym i europejskim, w sposób efektywny pod względem jakości i kosztów. Widać w tym celu wyraźne odwołanie do raportu Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji i przedstawionej w nim diagnozy sytuacji.

PZIP ma zapewnić współpracę istniejących oraz nowych systemów teleinformatycznych administracji publicznej, eliminując jednocześnie powielające się dotychczas funkcjonalności. Wypełnienie celów PZIP mierzone będzie odsetkiem obywateli i przedsiębiorców korzystających z e-usług administracji publicznej oraz poziomem satysfakcji użytkowników.

Strategiczny cel PZIP został określony w sposób mierzalny – jest nim  zwiększenie zarówno podaży oczekiwanych przez społeczeństwo wysokiej jakości publicznych e-usług w Polsce, jak i poziomu ich wykorzystania mierzonego odsetkiem obywateli i przedsiębiorców, korzystających z internetu w relacjach z administracją publiczną, zgodnie z celami strategii Sprawne Państwo oraz Europejskiej Agendy Cyfrowej, z poziomu 32% w 2012 do 64% w 2020 (w przypadku obywateli) i z poziomu 90% w 2012 do 95% w 2020 roku (dla przedsiębiorców).

Celem operacyjnym PZIP jest, wspominane już, stworzenie spójnego, logicznego i sprawnego systemu informacyjnego państwa, jest to bowiem warunek sine qua non udostępniania wygodnych w użyciu, zorientowanych na użytkownika e-usług publicznych, w tym administracyjnych.

DZIAŁANIA realizowane w ramach strategii

W raporcie Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji wskazano niezbędne działania, które mają umożliwić osiągnięcie podstawowego celu w obszarze informatyzacji, jakim jest spójność Systemu Informacyjnego Państwa. Za kluczowe dla osiągnięcia pożądanej zmiany uznano m. in. koncentrację na obiegu informacji. Wskazano, że aby doprowadzić do stworzenia spójnego Systemu Informacyjnego Państwa niezbędne jest w pierwszej kolejności:

  • określenie architektury logicznej Systemu Informacyjnego Państwa,
  • dokonanie uzgodnień międzyinstytucjonalnych w skali kraju tak, aby potwierdzenie/przyporządkowanie odpowiedzialności za funkcje/usługi publiczne było jednoznaczne,
  • uwzględnienie standardów i inicjatyw unijnych oraz organizacji międzynarodowych,
  • przygotowanie instrumentów prawnych o charakterze ogólnym np. dotyczących identyfikacji i autoryzacji użytkowników, czy regulujących zasady interoperacyjności bloków funkcjonalnych w ramach Systemu Informacyjnego Państwa, jak i tych służących wdrożeniu konkretnych rozwiązań dziedzinowych np. w systemie ochrony zdrowia, podatkach, edukacji itd.,
  • zdefiniowanie nowych projektów w obszarach, gdzie wymagana jest wysoka sprawność działania administracji, a obszary te nie zostały dotychczas objęte informatyzacją,
  • zbudowanie i utrwalenie kompetencji w zakresie informatyzacji w instytucjach publicznych,
  • zidentyfikowanie luk w podstawowej infrastrukturze technicznej, przede wszystkim sieciowej i wyrównanie zapóźnień, w celu umożliwienia świadczenia e-usług na obszarze całego kraju,
  • przygotowanie właścicieli obszarów biznesowych do przejęcia odpowiedzialności za informatyzację i zbudowanie przeświadczenia, że celem informatyzacji jest zaspokojenie na odpowiednim jakościowo poziomie potrzeb klientów (obywateli, przedsiębiorców, innych instytucji publicznych), a nie posiadanie nowoczesnego systemu informatycznego.

Wskazane w raporcie działania koncentrują się zatem na tym, aby usunąć istniejące bariery, w pierwszej kolejności na poziomie centralnym, które uniemożliwiają rozwój e-administracji w Polsce.

W raporcie można jednak odnaleźć także wyraźne odwołania do działań z obszaru eGov2.0. Wskazano dwa, podstawowe nurty działań:

  • otwieranie publicznych zasobów: informacji publicznej, nauki, treści edukacyjnych, dziedzictwa kulturowego; w przemyślanej formule oznaczającej m.in. przyjazność dla wszystkich grup użytkowników i zastosowanie standardów programowania aplikacji, co umożliwi dostawcom przygotowanie dla użytkowników w pełni interaktywnych rozwiązań,
  • stworzenie modelu stanowienia prawa online (co zapewni przejrzysty charakter wnoszenia uwag i śledzenia zmian), tak by w pełni odpowiedzieć na rosnące potrzeby społeczne funkcjonowania OTWARTEGO RZĄDU, nowej jakości konsultacji obywatelskich o charakterze w pełni przejrzystym i partnerskim oraz wyjście naprzeciw oczekiwaniom dotyczącym ram prawnych i instytucjonalnych dla demokracji partycypacyjnej.

Aby realizować działania wskazane m. in. w omawianym raporcie, w ramach Komitetu Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji zostało powołanych siedem zespołów zadaniowych, w tym: 2. Zespół Zadaniowy do spraw otwartych danych i zasobów. Planowano wówczas zmiany legislacyjne, które miały zapewnić szeroki dostęp do zasobów nauki, kultury i edukacji będących w posiadaniu lub sfinansowanych przez podmioty publiczne. Pracę nad tą regulacją prawną wprost deklarowano w raporcie i faktycznie 28 grudnia 2012 roku ówczesny Minister Michał Boni ogłosił konsultacje założeń do ustawy o otwartych zasobach publicznych. Przedstawiona propozycja spotkała się z bardzo dużym sprzeciwem ze strony pewnych środowisk, m. in. twórców, w efekcie prace nad ustawą zarzucono. Kwestia otwierania informacji sektora publicznego powróciła dopiero w 2014 roku, gdy rozpoczęto prace nad projektem założeń do projektu ustawy o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego, które to prace zostały wymuszone zmianami wprowadzonymi przez Komisję Europejską w Dyrektywie o re-use (mowa o dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 roku zmieniającej dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego).

Działania do realizacji dotyczące obszarów informacji publicznej, informacji sektora publicznego, otwartego rządu, czy innych – charakterystycznych dla eGov2.0, wskazano także w strategii Sprawne Państwo 2020:

  • Prowadzone będą prace zmierzające do zwiększenia zakresu informacji udostępnianych z urzędu. Wdrażane będą narzędzia usprawniające ten proces. Wdrożenie otwartych standardów publikacji informacji publicznej, mając na uwadze możliwość maszynowego przetwarzania danych oraz dostępność zasobów dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Promowanie kultury otwartości w urzędach administracji publicznej opartej m.in. na dostępności urzędu, trosce o adekwatny i zrozumiały język komunikacji, jakość procedur i obiegu informacji, responsywność i otwartość na opinie obywateli poprzez szkolenia oparte na studiach przypadków, promowanie i nagradzanie aktywności społecznej urzędników itp. Wprowadzenie powszechnie obowiązujących standardów zapewniających m.in. łatwość dostępu, interaktywność i możliwość samodzielnego przetwarzania i przeszukiwania informacji.
  • Wprowadzone zostaną otwarte mechanizmy konsultacji jako standardowego elementu procesu decyzyjnego. W celu usprawnienia procesu konsultacji zakłada się:
  • umocowanie wymogu oraz zasad prowadzenia konsultacji społecznych i partycypacji obywatelskiej,
  • stworzenie programu dedykowanego rozwojowi, testowaniu i upowszechnianiu innowacyjnych technik zarządzania partycypacyjnego (np. budżetu partycypacyjnego, panelu obywatelskiego),
  • wypracowanie mechanizmów współpracy z organizacjami pozarządowymi na poziomie instytucji centralnych,
  • prowadzenie regularnego monitoringu jakości konsultacji społecznych i partycypacji,

    • wypracowanie mechanizmów zapewniających skuteczne egzekwowanie przepisów dotyczących prowadzenia konsultacji, szczególnie pod względem czasu ich trwania i informowania o ich rozpoczęciu.

Z kolei w celu zwiększenia przejrzystości konsultacji społecznych dążyć się będzie do:

  • utworzenia ogólnodostępnej platformy internetowej, na której umieszczane byłyby projekty aktów prawnych oraz inne propozycje programów i działań podejmowanych przez administrację publiczną,
  • zachęcania obywateli i grup społecznych do korzystania z systemu konsultacji i obowiązującego prawa poprzez organizacje np. kampanii informacyjnych,
  • stworzenia platformy wymiany myśli, doświadczeń, analiz, propozycji, rekomendacji przy tworzeniu aktu prawnego.
  • W celu wdrożenia innych form zaangażowania obywateli w proces rządzenia zakłada się:
  • utworzenie platform agregujących opinie obywateli,
  • wykorzystywanie zagregowanych danych publicznych do analizowania trendów i zjawisk społecznych,
  • tworzenie narzędzi cyfrowych umożliwiających obywatelom zgłaszanie zaobserwowanych problemów, usterek lub uchybień w funkcjonowaniu urzędów administracji publicznej.
  • W celu zmiany kultury organizacyjnej administracji publicznej oraz procesów komunikacji wewnętrznej na rzecz większej otwartości planuje się:
  • wprowadzenie efektywnych mechanizmów komunikacji wewnątrz administracji, opartych na technologiach cyfrowych (np. portal społecznościowy, otwarta baza wiedzy dla urzędników).
  • Aby usprawnić komunikację, dialog społeczny i dialog obywatelski, podjęte będą działania mające na celu zwiększenie otwartości urzędników i ich aktywności społecznej poprzez:
  • wprowadzenie i egzekwowanie standardów komunikacji społecznej i komunikacji dwustronnej,
  • tworzenie i promocję istniejących narzędzi Web 2.0 w pracy urzędnika,
  • premiowanie inicjatywy własnej urzędników i opracowanie dobrych praktyk z zakresu współpracy z ekspertami zewnętrznymi i innymi zainteresowanymi podmiotami.
  • Aby zapewnić transparentność podejmowanych decyzji, rozwijane będą narzędzia e-partycypacji służące wzmocnieniu zaangażowania obywateli w życiu społecznym i politycznym. W tym celu portale powinny zapewniać nie tylko łatwy dostęp do pełnego spektrum informacji o dokonaniach i zamierzeniach władz publicznych, ale również aktywne uczestnictwo obywateli w konsultacjach i procesie podejmowania decyzji, w sprawach istotnych dla jednostek czy społeczności.
  • W celu efektywnego zarządzania usługami publicznymi zasadne będzie:
  • zwiększenie zaangażowania społeczności lokalnych w procesy zarządzania i rozwoju, w tym poprzez promocję dobrych praktyk oraz rozwijanie sieci kontaktów z organizacjami lokalnymi,
  • opracowanie i wdrożenie modelu pozyskiwania informacji zwrotnej o usługach publicznych w oparciu o koncepcję citizen sourcing,
  • opracowanie i wdrożenie mechanizmów zgłaszania usprawnień i innowacji w odniesieniu do procedur związanych ze świadczeniem usług publicznych.

Które z tych działań zostały już zrealizowane lub rozpoczęte w 2014 roku, a których, mimo założeń, nie udało się zrealizować będzie można ocenić po lekturze sprawozdania za 2014 rok do Planu działań na rzecz wdrażania strategii „Sprawne Państwo 2020” w perspektywie do 2020 roku, który powinien zostać opracowany początkiem 2015 roku.

Działania rekomendowane do podjęcia w raporcie Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji zostały uszczegółowione w Programie Zintegrowanej Informatyzacji Państwa. Zakłada się, że działania PZIP będą prowadzone w czterech obszarach: integracji usług, integracji danych, zintegrowanego dostępu do danych publicznych oraz zintegrowanej informacji zarządczej.

W obszarze integracji usług zakłada się w szczególności reorganizację procesów i przekształcenie obecnego zestawu usług publicznych w zestaw e-usług nowej generacji. Nowe e-usługi będą w miarę możliwości:

  • zintegrowane – gdzie oferowana użytkownikowi usługa nowej generacji obejmować będzie kompletny zestaw spraw „elementarnych”, realizowanych obecnie przez kilka różnych urzędów i wymagających osobistego stawiennictwa lub dostarczenia dokumentów papierowych do każdego urzędu osobno;
  • uproszczone – przebudowane tak, aby w maksymalnym stopniu skrócić obywatelowi lub przedsiębiorcy załatwianie konkretnej sprawy i usprawnić funkcjonowanie urzędu;
  • „odmiejscowione”, czyli realizowane niezależnie od fizycznej lokalizacji podmiotu załatwiającego sprawę, w równym stopniu osoby zamieszkujące w kraju jak i obywateli pracujących za granicą (bez konieczności fizycznego stawienia się w urzędzie);
  • dostępne wieloma kanałami komunikacji elektronicznej, w tym za pośrednictwem aplikacji mobilnych;
  • wielojęzyczne, a więc dostępne obok języka polskiego w równoważnej formie w języku angielskim, fakultatywnie w roboczych językach UE (FR, DE), co w szczególności ułatwi ich świadczenie transgranicznie.

Celem działań prowadzonych w obszarze integracji danych będzie zapewnienie możliwości dostępu obywatela i przedsiębiorców do danych przechowywanych w związku z ich sprawami urzędowymi, we wszystkich systemach ewidencyjnych administracji publicznej, za pośrednictwem mechanizmów platformy ePUAP, a także platform tematycznych i regionalnych.

Celem działań prowadzonych w obszarze zintegrowanego dostępu do danych publicznych jest przygotowanie rozwiązań technicznych i organizacyjnych umożliwiających praktyczną realizację zasady otwartego dostępu do danych publicznych, zgodnie z wytycznymi Unii Europejskiej w zakresie tzw. ponownego wykorzystywania informacji publicznej.

Jeżeli chodzi o obszar zintegrowanej informacji zarządczej, realizacja działań w wyżej opisanych obszarach, przygotuje warunki konieczne do zbudowania systemu analitycznego wspierającego kierownictwo państwa w podejmowaniu optymalnych decyzji. System taki, wzorem systemów biznesowych oraz systemów informowania innych krajów UE, będzie umożliwiał tworzenie analiz, raportów i zestawień na podstawie danych gromadzonych we wszystkich jednostkach administracji i prezentował je w spójnej, jednolitej i zagregowanej formie dopasowanej do konkretnych potrzeb kierujących.

Kluczowe działania zintegrowanej informatyzacji, realizowane etapami, w perspektywie do 2020r., zapisane w PZIP, to w szczególności:

  • osiągnięcie interoperacyjności rejestrów publicznych i innych systemów teleinformatycznych (zgodnie z Krajowymi Ramami Interoperacyjności) i zapewnienie sprawnego korzystania z zawartych w nich danych oraz przygotowanie z odpowiednim wyprzedzeniem podstaw prawnych wprowadzanych rozwiązań organizacyjnych i technicznych;
  • utworzenie i zapewnienie sprawnego funkcjonowania ponadresortowej struktury zarządzania budową systemu informacyjnego państwa, gdzie każdy resort/jednostka będą miały określone swoje miejsce, zakres odpowiedzialności i zadania, a koordynacja będzie prowadzona na poziomie zarządzania programem28, do końca 2014 r.;
  • zapewnienie pełnej funkcjonalnej integracji platformy ePUAP z systemami informatycznymi administracji publicznej, na szczeblu centralnym (do 2017 r.), regionalnym (do 2019 r.) i lokalnym (do 2020 r.), ze szczególnym uwzględnieniem upowszechnienia mechanizmów identyfikacji i uwierzytelniania, w zgodzie z procedowanymi regulacjami UE;
  • zapewnienie w każdym systemie administracji publicznej możliwości identyfikacji Profilem Zaufanym, o ile jego poziom bezpieczeństwa będzie adekwatny do obszaru, w którym ma być stosowany (przy uwzględnieniu rodzaju danych przetwarzanych w systemie, w tym danych wrażliwych dot. np. pacjenta), do 2018 r., a wszystkie nowe systemy teleinformatyczne administracji publicznej będą udostępniały swe e-usługi poprzez platformę ePUAP;
  • zbudowanie platformy integracyjnej rejestrów publicznych, celem dostarczenia uniwersalnego systemu wymiany danych rejestrowych przechowywanych w systemach krajowych i europejskich, do 2017 r.;
  • uruchomienie Państwowej Chmury Obliczeniowej pozwalającej na efektywne współkorzystanie w modelu usługowym z infrastruktury administracji (sieć, serwerownie, serwery, aplikacje, platforma ePUAP, etc.) na poziomie centralnym oraz regionalnym, realizowane etapowo do 2020 r.; etap pilotażowy do końca 2015 r. Do czasu uruchomienia Państwowej Chmury Obliczeniowej dopuszcza się prowadzenie na szczeblu resortowym działań mających na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu infrastruktury na potrzeby budowy e-usług publicznych;
  • zinwentaryzowanie zasobów teleinformatycznych jednostek administracji publicznych i utworzenie baz procedur i rejestrów, do 2015 r.;
  • identyfikowanie uwarunkowań i aktualizacja ram prawnych – proces ciągły;
  • uwzględnienie międzynarodowych wytycznych dostępności WCAG 2.0 dla wszystkich platform, baz i systemów w celu umożliwienia korzystania z ich zasobów przez jak największą liczbę obywateli, do 2015 r.;
  • zapewnienie finansowania budowy rozwiązań informatycznych, ich rozwoju i utrzymania w okresie eksploatacji – proces ciągły;
  • budowanie kompetencji cyfrowych wewnątrz administracji oraz w społeczeństwie, w tym również inspirowanie rozwijania kompetencji pośród przedsiębiorców – proces ciągły.

W PZIP pojawiają się także działania dotyczące nurtu eGov2.0, choć trudno byłoby uznać je za kluczowe w świetle całego dokumentu. Dominują jednak działania zorientowane na stworzenie spójnego systemu informacyjnego państwa, którego brak wskazano m. in. w omawianym wcześniej raporcie, jako główną barierę rozwoju e-administracji w Polsce.

W ramach działań prowadzących do wdrożenia konsultacji on-line w PZIP zapisano:

  • utworzenie ogólnodostępnej platformy internetowej, na której umieszczane będą projekty aktów prawnych oraz inne propozycje programów i działań podejmowanych przez administrację publiczną (adres ogólnodostępnej strony internetowej winien zostać podany do publicznej wiadomości i szeroko rozpropagowany);
  • rozszerzenie dostępu dla innych jednostek centralnych;
  • rozszerzenie dostępu dla jednostek samorządu terytorialnego;
  • organizację kampanii informacyjnych mających na celu zachęcenie obywateli i grup społecznych do korzystania z systemu konsultacji i analizy obowiązującego prawa.

Kolejnym z działań przewidzianych w ramach poprawy jakości procesu stanowienia prawa jest budowa systemu e-RPL, którego celem jest cyfryzacja i integracja całości rządowego procesu legislacyjnego.

Dopełnieniem powyższych systemów będzie Publiczny Portal Informacji o Prawie, który pozwoli na swobodny i łatwy dostęp do obowiązujących zasobów prawnych i orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, wraz ze stanem ich wykonalności. Ponadto w portalu będą znajdowały się szczegółowe informacje o procesie stanowienia prawa i możliwościach udziału w nim obywateli. Każda instytucja we własnym zakresie powinna zapewnić, aby strony internetowe były czytelne dla obywatela, i gwarantowały dostęp do najważniejszych dla niego informacji. Strony muszą też być dostosowane do użytku przez niepełnosprawnych, tj. spełniać standard WCAG 2.0. Docelowo, zakłada się udostępnienie SSDIP – bezpłatnego narzędzia umożliwiającego zakładanie i prowadzenie stron podmiotowych Biuletynu Informacji Publicznej – BIP. Korzystanie z SSDIP wiązać się będzie z oszczędnością dla urzędów oraz ułatwieniami dla obywatela.

W PZIP założono także utworzenie Centralnego Repozytorium Informacji Publicznej (CRIP) – katalogu, poprzez który udostępniane będą zasoby informacyjne. Pod pojęciem zasobów informacyjnych należy rozumieć informacje, które mają szczególne znaczenie dla rozwoju innowacyjności i rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Portal CRIP powstał i jest dostępny pod adresem DanePubliczne.gov.pl.

OCZEKIWANE REZULTATY

Działania wskazane w raporcie Państwo 2.0. Nowy start dla e-administracji mają doprowadzić do stworzenia w Polsce tzw. Zintegrowanej Informatyzacji, dzięki czemu:

  • administracji stanie się bardziej otwarta i dostępna dla obywateli,
  • wzrośnie jakość administracji poprzez m.in. identyfikację i propagowanie dobrych wzorców, standaryzację, oceny, badanie i ocenę satysfakcji obywateli – użytkowników usług oraz przyjazność cyfrowego świata usług,
  • państwo będzie tak wykorzystywało posiadane zasoby informacyjne – żeby w każdym miejscu można było sprawy urzędowe załatwić jak najszybciej, żeby nikt nie musiał nosić wszystkich wymaganych zaświadczeń,
  • struktury państwa mają być niewidoczne i nieuciążliwe dla obywateli.

Zgodnie z założeniami zawartymi w raporcie „sprawne państwo” ma oznaczać, że instytucje administracji publicznej i sektora usług publicznych oferują niezbędne usługi o jak najlepszej jakości, efektywnie, z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacyjnych i działają w oparciu o ideę otwartego rządu. Sprawna administracja może być katalizatorem rozwoju społeczeństwa i gospodarki.

W raporcie wskazano szereg korzyści, które mają być efektem osiągnięcia założonych celów informatyzacji, a te cele i powiązane z nimi korzyści, to:

  • zmniejszenie liczby dokumentów papierowych przy równoczesnym wzroście liczby zadań obsługiwanych elektronicznie, mierzone m.in. zmniejszeniem zużycia papieru na różnego rodzaju wnioski, zaświadczenia i inne dokumenty jak i skróceniem czasu obsługi poszczególnych procedur po stronie administracji,
  • zwiększanie liczby i dostępności oferowanych usług w określonych dziedzinach, stosownie do przyjętych priorytetów, na poziomie instytucji i kraju wyrażające się oszczędnością czasu klientów urzędów,
  • zmniejszenie liczby rejestrów danych o obywatelach i eliminacja powielających się informacji do niezbędnego poziomu pokrywającego potrzeby, pozwalające obniżyć koszt utrzymania danych w Systemie Informacyjnym Państwa,
  • poprawa jakości danych pozwalająca uzyskać i utrzymać poziom wiarygodności/stopy błędu na wymaganym poziomie niższym kosztem,
  • jednokrotne wprowadzanie danych do systemów publicznych, które przynosi oszczędność szeroko pojętych zasobów począwszy od liczby operatorów na wejściu do systemów po serwery i łącza,
  • wspólne korzystanie, w różnym celu, z zasobów informacyjnych oraz danych referencyjnych zgromadzonych przez administrację państwową zapewniające jednoznaczność wykorzystywanych danych i oszczędność zasobów technicznych na przechowywanie i utrzymanie danych,
  • zapewnienie możliwości świadczenia usług przez urząd niezależnie od lokalizacji przy wykorzystaniu, co do zasady, danych już dostępnych w systemach, bez angażowania zainteresowanego – klienta pozwalające zaoszczędzić czas interesantów i w sposób oczywisty ułatwić im życie,
  • jednoznaczne określenie właścicieli danych w poszczególnych obszarach i przypisanie im obowiązku utrzymania zapewniające najprostszy i najbardziej skuteczny sposób utrzymania i aktualizacji danych. Liczba podmiotów uczestniczących w tym procesie jest zminimalizowana, co prowadzi do obniżenia kosztów, a równocześnie są one bezpośrednio zainteresowane utrzymaniem wysokiej jakości danych, standaryzacja i wdrożenie modelu identyfikacji i autentykacji użytkowników Systemu Informacyjnego Państwa umożliwiającego i zapewniającego powszechny i prosty dostęp do e-usług.

Z kolei, korzyści społeczne odniesione do celów związanych z otwieraniem zasobów publicznych to łatwy dostęp do dóbr nauki i kultury oraz różnych danych – jak najwięcej zasobów będzie w zasięgu komputera lub komórki, ci z nas, którzy (się) uczą i prowadzą badania, będą mogli korzystać m.in. z opracowań, statystyki, wyników badań prowadzonych przez określone instytucje oraz zasobów kultury i oświaty, w tym podręczników, każdy będzie miał otwarty i darmowy dostęp do dzieł będących naszym narodowym dziedzictwem.

W strategii Sprawne Państwo 2020 oczekiwanym rezultatem planowanych działań jest powstanie tytułowego – sprawnego państwa, które rozumiane jest jako państwo prawa, przejrzyste w funkcjonowaniu, odpowiedzialne wobec obywatela za swoje działania. Państwo, które zakłada możliwie szerokie uczestnictwo obywateli w podejmowaniu decyzji, szanuje ich odmienność oraz dba o włączenie wszystkich jednostek/obywateli w kształtowanie państwa jako wspólnego dobra. To państwo rządzone efektywnie z uwzględnieniem zasady pomocniczości, przyjazne obywatelowi oraz innym podmiotom i sprawnie realizujące swoje obowiązki wobec nich. Sprawne państwo to także rozwiązania systemowe, procedury i instytucje, które promują efektywną i przyjazną realizację praw i aspiracji obywateli. To także infrastruktura instytucjonalno-prawna, która pozwala na budowę przewag konkurencyjnych kraju i działających w nim podmiotów gospodarczych. Sprawne państwo to również państwo wdrażające model otwartego rządu i podstawowe wartości, tj. zasady otwartości, przejrzystości, zaangażowania obywateli i efektywności, a także państwo ograniczające obszar własnej ingerencji w życie obywateli/jednostek i funkcjonowanie podmiotów gospodarczych, tak aby tworzyć najbardziej sprzyjające warunki ich rozwoju. To państwo wspierające przedsiębiorczość obywateli, uruchamiające ich inwencję i promujące innowacyjność, kształtujące postawy obywatelskie, w tym odpowiedzialność za dobro wspólne. To wreszcie instytucje publiczne reformujące się z wykorzystaniem technologii cyfrowych i wdrażające nowe modele działania i komunikacji.

W PZIP z kolei wskazane zostały korzyści istotne z punktu widzenia obywatela, a dla tego, jak stwierdzono w Programie, najważniejsza jest wygoda załatwiania spraw urzędowych. Wskazano przy tym kluczowe obszary e-usług, w tym związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, ochroną zdrowia, poszukiwaniem pracy, regulowaniem należności, zdobywaniem wiedzy i wykształcenia, a także korzystania z zasobów kultury.

E-usługi dla obywateli powinny zapewnić oszczędność czasu, ograniczając konieczność osobistego stawienia się w urzędzie tylko do przypadków niezbędnych. Przy wykorzystaniu e-usług powinno być możliwe załatwianie spraw niezależnie od miejsca pobytu i stosowanej technologii służącej do korzystania z sieci, sprzętu, oprogramowania oraz wykorzystywanego kanału komunikacji elektronicznej. Można dostrzec, że wskazane w PZIP korzyści z e-administracji dla obywatela są odbiciem cech tego, co w PZIP nazywano „e-usługami nowej generacji”.

Jeżeli chodzi o rezultaty zinformatyzowania procesów w administracji i usługach publicznych w PZIP wskazano dokładnie ten sam katalog korzyści, który można odnaleźć w strategii Sprawne Państwo 2020.