Konsultacje społeczne a polskie ustawodawstwo

Strength in Numbers

W  skrócie rzecz ujmując „konsultacje społeczne” to jedna z instytucji tzw. demokracji bezpośredniej (inne instytucje to: referendum –  w tym referendum lokalne, inicjatywa ludowa – czyli  możliwość wniesienia projektu ustawy prze grupę 100 tys. obywateli), która polega na wyrażeniu przez członków zbiorowości opinii w przedstawionej sprawie. Tworzy się w ten sposób dwustronna relacja, powstająca z inicjatywy administracji państwowej. W odróżnieniu od referendum wyniki konsultacji nie są wiążące dla organów władzy publicznej.

 

Można zasadniczo wyróżnić następujące etapy procesu konsultacji społecznych. Są nimi informowanie o zamierzenia/planach, prezentacja poglądów na sposoby rozwiązania problemu, wymiana opinii, znajdowanie rozwiązań, informowanie o finalnej decyzji.

Można zasadniczo wyróżnić następujące etapy procesu konsultacji społecznych: informowanie o zamierzenia/planach, prezentacja poglądów na sposoby rozwiązania problemu, wymiana opinii, znajdowanie rozwiązań, informowanie o finalnej decyzji.

Podstawą prawą do przeprowadzenia konsultacji społecznych  są przepisy ustaw

  • o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 roku
  • o samorządzie powiatowym z 5 czerwca 1998 roku
  • o samorządzie wojewódzkim z 5 czerwca 1998 roku.

Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym obligatoryjne konsultacje z mieszkańcami są przeprowadzane w przypadku prac nad rozporządzeniem, które  tworzy, łączy, dzieli i znosi gminy oraz ustala ich granice, nadaje gminie lub miejscowości status miasta i ustala jego granice,  a także ustala i zmienia nazwy gmin oraz siedziby ich władz. Ustawa precyzuje, że konsultacje z mieszkańcami w sprawach zmiany granic gmin lub granic miasta polegające na wyłączeniu obszaru lub części obszaru jednostki pomocniczej gminy i jego włączeniu do sąsiedniej jednostki pomocniczej tej gminy lub do sąsiedniej gminy mogą zostać ograniczone do mieszkańców jednostki pomocniczej gminy objętych zmianą – przez odpowiednie rady gmin albo do mieszkańców gmin objętych zmianą naruszającą granice powiatów lub województw – przez odpowiednie rady powiatów lub sejmiki województw. Konsultacje z mieszkańcami mogą być zastąpione przez referendum lokalne.

Podobnież,  art. 5 ustawy o  samorządzie gminnym przewiduje obligatoryjne konsultacje z mieszkańcami co do utworzenia jednostki pomocniczej w gminie – tj. dzielnicy, osiedla lub sołectwa – zasadniczo procedurę w tym zakresie winien regulować statut gminy. Prawo przewiduje jedynie że ustrój i zakres działania jednostek pomocniczych gmin również należy konsultować z mieszkańcami.

W innych sprawach konsultacje z mieszkańcami gminy są fakultatywne (art. 5a ustawy o samorządzie gminnym). Ustawa mówi bowiem, że w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określać musi specjalnie podjęta uchwała rady gminy. Ustawa wskazuje też na możliwość ustanowienia organów konsultacyjnych jak młodzieżowa rada gminy czy gminna rada seniorów.

Analogiczne zasady konsultacji z mieszkańcami kwestii terytorialnych oraz nazewnictwa i siedzib władz powiatów  i województw regulują przepisy ustawy o samorządzie powiatowym. W powiecie również „w ważnych dla powiatu” sprawach możliwe są konsultacje z mieszkańcami  – na zasadach określonych w uchwale rady powiatu. Analogiczny przepis znajdziemy również w ustawie  samorządzie województwa –  w której w art. 10a mowa jest o tym, że w sprawach ważnych dla województwa mogą być przeprowadzane na jego terytorium konsultacje z mieszkańcami województwa. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami województwa określa uchwała sejmiku województwa.

W demokratycznym państwie częste prowadzenie przez władze konsultacji społecznych to sytuacja ze wszech miar pożądana. W dojrzałych demokracjach  – np. w Szwajcarii używana nader często w postaci referendów.

Zgodnie z ustawą z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, referendum polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie lub pytania albo na dokonaniu wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami. Mają prawo w nim brać udział osoby stale zamieszkujące na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, posiadające czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego tej jednostki. Referendum przeprowadza się z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu albo 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa.

W sprawach odwołania organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (rady gminy lub miasta, rady powiatu bądź sejmiku wojewódzkiego) przed upływem kadencji, co do zasady, rozstrzyga się wyłącznie w drodze referendum przeprowadzonego na wniosek mieszkańców.

Ostatnio także w naszym kraju widać wzrost zainteresowania konsultacjami społecznymi – co przejawia się np. w tzw. budżetach obywatelskich. Mieszkańcy gmin  i innych jednostek samorządu terytorialnego wypowiadają się na co mają być wydane pieniądze publiczne w ich najbliższym otoczeniu. Instytucja budżetu obywatelskiego została po raz pierwszy zastosowana w Brazylii w 1989 r. Od tamtego czasu jej popularność w świecie rośnie.

 

W przypadku miasta Krakowa obowiązuje obecnie uchwała z dnia 20 lutego 2014 r. nr XCVII/1465/14 w sprawie budżetu obywatelskiego miasta Krakowa – szczegółowo  regulująca tę kwestię.

Link do uchwały:   https://www.bip.krakow.pl/_inc/rada/uchwaly/show_pdf.php?id=7151

Leave A Comment?