Projekt założeń projektu ustawy o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego

WSTĘP

W chwili obecnej w resorcie Administracji i Cyfryzacji trwają prace nad projektem założeń  projektu ustawy o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego. Projekt założeń projektu ustawy o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego datowany na dzień 27 stycznia 2015 r. jest dostępny na stronach Rządowego Centrum Legislacji (rcl.gov.pl). Na tym etapie prac zakończono konsultacje społeczne założeń, a kolejnym etapem prac będzie przygotowanie projektu nowego prawa, który będzie musiał przejść całą procedurę legislacyjną

Projektowana ustawa ma na celu implementację do polskiego prawa przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniającej dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz. Urz. UE L 175/1). Doprecyzować trzeba, że ta ostatnia dyrektywa już została wdrożona za pośrednictwem przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej (zwanej dalej: Ustawą).

Przyjęta w 2013 r. dyrektywa stanowi wykonanie celów, o których mowa w Komunikacie (2011) 882 Otwarte dane – siła napędowa innowacji, wzrostu gospodarczego oraz przejrzystego zarządzania. Dokument ten jest jednym z trzech opublikowanych przez Komisję Europejską w ramach pakietu Open Data Package, który zakłada lepsze wykorzystanie potencjału  informacji sektora publicznego dla wzrostu konkurencyjności
i innowacyjności gospodarki europejskiej.

Podstawową zmianą w stosunku do dyrektywy 2003/98/WE jest rozszerzenie zakresu podmiotowego tego aktu prawnego o biblioteki, muzea i archiwa.

Kolejną kluczową zmianą dyrektywy jest wprowadzenie ogólnej zasady, zgodnie z którą wszystkie dokumenty udostępniane przez organy sektora publicznego mogą być ponownie wykorzystane do dowolnych celów: komercyjnych lub niekomercyjnych, chyba że są one zabezpieczone prawami własności intelektualnej osób trzecich.

Informacja sektora publicznego jest potencjalnie ważnym materiałem wyjściowym dla produktów i usług związanych z zasobami cyfrowymi o dotychczas niewykorzystanym potencjale. W opinii projektodawców możliwość ponownego wykorzystywania informacji wzmacnia również pozycję obywateli w ramach ustroju demokratycznego.

Komisja Europejska wskazuje, iż ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego oznacza wszelkie twórcze wykorzystywanie danych,  np. poprzez zwiększenie wartości danych, łączenie danych z różnych źródeł w celu wytworzenia pożądanego rezultatu i rozwijanie aplikacji, zarówno w celach komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Instytucja ponownego wykorzystywania koncentruje się na wykorzystywaniu gospodarczej wartości informacji sektora publicznego, gdzie służy ona jako materiał surowy dla rozwoju nowych produktów i usług.  Podczas gdy podmioty publiczne są twórcami i dostawcami oryginalnego materiału, sektor prywatny odgrywa istotną rolę jako uczestnik i pośrednik procesu przetwarzania informacji pomiędzy źródłem informacji (podmiot publiczny) a końcowym użytkownikiem.

Biorąc pod uwagę powyższe polski projektodawca zdecydował się zastosować technikę „lustrzanego odbicia”.

Zakłada ona wyodrębnienie już istniejących przepisów o ponownym wykorzystywaniu z Ustawy zawartych w rozdziale 2a i uregulowanie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego w osobnej  ustawie, której proponuje się nadać tytuł o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego.  Powstały by w ten sposób dwa akty prawne dotyczące informacji sektora publicznego  – dotyczący dostępu do nich oraz ponownego użycia (re-use).

Zdaniem legislatorów taka implementacja w sposób precyzyjniejszy i bardziej zrozumiały pozwoli rozróżnić instytucje „dostępu do informacji” (access to public sector information)oraz „ponownego wykorzystywania” (re-use of public sector information).

Obecnie dostęp do informacji publicznej reguluje rozdział 1, a ponowne wykorzystywanie tejże informacji – rozdział 2a Ustawy, co wydaje się rozwiązaniem prostszym i łatwiejszym dla użytkowników.

SZCZEGÓŁY PROJEKTU

Projektowana ustawa określać będzie ramy prawne dla ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego będących w posiadaniu podmiotów zobowiązanych.

Przez ponowne wykorzystywanie należy rozumieć wykorzystywanie przez osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej informacji sektora publicznego będących w posiadaniu podmiotów zobowiązanych w celach komercyjnych lub niekomercyjnych, innych niż pierwotny publiczny cel dla których zostały wytworzone.

W rozumieniu projektowanej ustawy informacja sektora publicznego oznacza jakąkolwiek treść lub jej część niezależnie od sposobu utrwalenia (w postaci papierowej, elektronicznej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej) będąca w posiadaniu podmiotu zobowiązanego.

W projektowanej ustawie – wzorem art. 2a ust. 1 Ustawy – sformułowana zostanie zasada,
każdemu przysługuje prawo do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego – co do zasady nieodpłatnie.

Zobowiązanymi do udostępniania informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania w projektowanej ustawie będą te same instytucje  co w Ustawie  (art. 23a ust. 2 Ustaw) tj.:

1) organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały,

2) jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki,

3) jednostki budżetowe,

4) samorządowe zakłady budżetowe,

5) agencje wykonawcze,

6) instytucje gospodarki budżetowej,

7) państwowe fundusze celowe;

8) Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,

9) Narodowy Fundusz Zdrowia,

10) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej,

11) uczelnie publiczne,

12) Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne,

13) państwowe i samorządowe instytucje kultury oraz państwowe instytucje filmowe,

14) inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, banków i spółek prawa handlowego.

jednakże z rozszerzeniem ich kręgu o:

  • muzea państwowe i samorządowe,
  • archiwa państwowe
  • biblioteki publiczne i naukowe.

Przepisy projektowanej ustawy nie będą miały zastosowania do:

  1. informacji sektora publicznego będących w posiadaniu:
  • jednostek publicznej radiofonii i telewizji w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia
    1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226, z późn. zm.) oraz Polskiej Agencji Prasowej S.A.;
  • instytucji kultury, samorządowych instytucji kultury oraz innych podmiotów prowadzących działalność kulturalną, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2012, poz. 406, z późn. zm.) z wyłączeniem muzeów państwowych i muzeów samorządowych, w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z  2012 r. poz. 987); bibliotek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 1997 r. Nr 85 poz. 539, z późn. zm.) oraz archiwów tworzących państwową sieć archiwalną w rozumienie art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach;
  • szkół wyższych, Polskiej Akademii Nauk oraz innych jednostek naukowych
    w rozumieniu ustawy z dnia  30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1620),  z wyłączeniem bibliotek naukowych w rozumieniu ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 85, poz. 539, z późn. zm.);
  • bibliotek naukowych, których organizatorami nie są jednostki sektora publicznego;
  • podmiotów objętych systemem oświaty, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia
    7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.),

wyłączenie to nie dotyczy informacji publicznych podlegających udostępnieniu w Biuletynie Informacji Publicznej tych podmiotów.

  1. przekazywania informacji sektora publicznego między podmiotami wykonującymi zadania publiczne, w celu realizacji zadań określonych przepisami prawa (zgodnie z art. 23a ust. 4 pkt 2 Ustawy);
  2. informacji sektora publicznego, których udostępnienie zostało uzależnione od wy-kazania interesu indywidualnego (prawnego lub faktycznego) na podstawie odrębnych przepisów (zgodnie z art. 23a ust. 4 pkt 1 Ustawy);
  3. informacji sektora publicznego, których wydawanie przez podmioty zobowiązane leży poza zakresem wykonywania ich zadań publicznych określonych przepisami prawa (zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. a) w brzmieniu nadanym dyrektywą 2013/37/UE);
  4. informacji sektora publicznego będących depozytami znajdujących się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego, o ile ich właściciele umownie wyłączyli możliwość udostępniania ich kopii lub określonego zakresu informacji na ich temat;
  5. informacji sektora publicznego, do których prawa własności intelektualnej przysługują osobom trzecim w brzmieniu nadanym dyrektywą 2013/37/UE w związku z motywem 9 tej dyrektywy).

Ponownemu wykorzystywaniu w zakresie informacji sektora publicznego będących w posiadaniu archiwów, muzeów i bibliotek podlegać będą  informacje sektora publicznego, które nigdy nie podlegały ochronie prawno-autorskiej lub które takiej ochronie podlegały, ale do których autorskie prawa majątkowe już wygasły.

Zakłada się że ograniczenie prawa do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego będzie miało zastosowanie w przypadku:

  1. informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych;
  2. prywatności osoby fizycznej i tajemnicy przedsiębiorcy;
  3. informacji sektora publicznego, do których dostęp jest ograniczony na podstawie innych ustaw szczególnych;

Ograniczenia, o których mowa w lit. b) i c) nie dotyczą informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

Projektowana ustawa , wzorem art. 23b ust. 1 Ustawy, będzie stanowić, że udostępnianie informacji sektora publicznego w celu jej ponownego wykorzystywania będzie się odbywać  – co do zasady – bez ograniczeń warunkami i bezpłatnie.

Warunki ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, jakie podmiot zobowiązany będzie mógł ustanowić, udostępniając informację sektora publicznego do ponownego wykorzystywania będą dotyczyć obowiązku poinformowania o źródle i czasie wytworzenia i pozyskania informacji od podmiotu zobowiązanego, obowiązku informowania o przetworzeniu informacji ponownie wykorzystywanej oraz zakresu odpowiedzialności podmiotu zobowiązanego za przekazywane informacje.

Ponadto podmiot zobowiązany określać będzie warunki ponownego wykorzystywania z informacji sektora publicznego spełniających cechy utworu w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.)  – w tym o nazwisku i imieniu (lub pseudonimie) autora dzieła – by zapewnić przestrzeganie jego autorskich praw osobistych lub stanowiących bazę danych w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (Dz. U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1402 z późn. zm.).

Biblioteki, archiwa i muzea ze względu na charakter posiadanych zasobów (tj. zbiory o charakterze martyrologicznym, części informacji sektora publicznego zawierające godło, herby lub barwy narodowe, a także hymn narodowy, reprodukcje polskich orderów, odznaczeń lub odznak honorowych, odznak lub oznak wojskowych bądź innych oficjalnych lub powszechnie używanych odznaczeń i odznak) będą mieć możliwość fakultatywnego określania – innych niż wyżej wymienione – warunków ponownego wykorzystywania. Warunki te dotyczyć mogą ograniczenia możliwości ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego w działalności komercyjnej (np. do celów promocyjnych lub reklamowych) lub określenia pól eksploatacji. Jednakże zgodnie z art. 8 ust. 1 zmienionej dyrektywy 2003/98/WE warunki te nie mogą bezwzględnie wyłączać możliwości  ponownego wykorzystywania i nie mogą naruszać zasady niedyskryminacji.

Ponadto w odniesieniu do bibliotek, archiwów i muzeów w przypadku informacji sektora publicznego o nieustalonym statusie objętych roszczeniami prawno-własnościowymi osób trzecich, a także informacji sektora publicznego nie będących własnością podmiotu zobowiązanego, ale znajdujących się w czasowym depozycie (np. z tytułu wypożyczenia), powinno być dopuszczalne fakultatywne ograniczenie warunków ponownego wykorzystania tylko do działalności niekomercyjnej.

Zasadniczo informacje sektora publicznego do ponownego wykorzystywania będą udostępniane nieodpłatnie .

Jednakże proponuje się wprowadzenie – wzorem art. 23c Ustawy –  możliwości nałożenia przez podmiot zobowiązany opłaty za udostępnienie informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania na wniosek, jeżeli przygotowanie informacji w sposób wskazany we wniosku wymaga poniesienia dodatkowych kosztów.  Łączna wysokość opłaty nie będzie mogła przekroczyć sumy kosztów poniesionych bezpośrednio w celu przygotowania i przekazania informacji publicznej w celu ponownego wykorzystywania w określony sposób i w określonej formie.

Jedynie  muzea będą mogły pobierać opłaty wyższe niż te, o których mowa powyżej.  Opłaty te nie mogą przekraczać kosztów gromadzenia, produkowania, reprodukowania, rozpowszechniania, ochrony i ustalania  praw wraz z rozsądnym zwrotem z inwestycji. Maksymalne stawki opłat ma określić rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Utrzymane zostaną zasady przejrzystości a także niedyskryminacji i niewyłączności przy ponownym wykorzystaniu (art. 23 d i e Ustawy)

W projektowanej ustawie zachowana zostanie także znana z art. 23f Ustawy zasada,
iż podmioty zobowiązane, które przekazują informacje sektora publicznego z użyciem systemów teleinformatycznych. System teleinformatyczny podmiotu realizującego zadanie publiczne, w zakresie udostępniania treści do ponownego wykorzystania do celów komercyjnych i niekomercyjnych, powinien być dostosowany do standardów dostępności dla osób niepełnosprawnych (WCAG 2.0).

Procedura dostępu do informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania
w projektowanej ustawie opierać się będzie na dotychczasowym – przewidzianym w art. 23g Ustawy – trybie wnioskowym i mającym pierwszeństwo przed nim trybie bezwnioskowym.

Tryb bezwnioskowy będzie mieć zastosowanie do informacji sektora publicznego, które podmiot zobowiązany udostępnił na stronie podmiotowej BIP (dotyczy wyłącznie informacji publicznej w rozumieniu Ustawy), udostępnił w centralnym repozytorium informacji publicznej (o którym mowa w art. 9a Ustawy) lub udostępnił w inny sposób oraz wskazał warunki ponownego wykorzystywania, jeżeli zostały określone (w tym informacje o opłatach) albo wyraźnie zastrzegł o braku takich warunków (w tym opłatach).

Brak odpowiednich informacji w menu przedmiotowym strony podmiotowej BIP, w kategorii „Ponowne wykorzystywanie informacji publicznych” dla informacji udostępnianych poprzez BIP, a także brak wskazania warunków w przypadku udostępnienia informacji sektora publicznego w centralnym repozytorium uważa się za zgodę na ponowne wykorzystywanie udostępnianej informacji publicznej bez ograniczeń warunkami, w tym bez konieczności składania wniosku.

Istotnym novum w stosunku do Ustawy będzie  możliwość uzyskania wielokrotnego dostępu do informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania na podstawie jednorazowo złożonego wniosku w ciągu 12 miesięcy. Podmiot będzie mógł ale nie będzie musiał zapewnić taką formę dostępu. Chodzić tu będzie wyłącznie o dostęp bezpośredni w czasie rzeczywistym (on-line) do informacji sektora publicznego gromadzonych i przechowywanych w systemie teleinformatycznym podmiotu zobowiązanego

Podmiot zobowiązany będzie mógł w drodze decyzji administracyjnej odmawiać udostępnienia do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, w przypadku opisanych już wyżej wyłączeń, a ponadto w przypadku,
gdy konsekwencją wykonania wniosku będzie konieczność dodatkowego opracowania informacji w celu uzyskania zgodności z wnioskiem  i wymaga nieproporcjonalnego wysiłku, przekraczającego proste operacje na informacji.

W przypadku decyzji odmownej podmiot zobowiązany poinformuje wnioskodawcę
o przyczynach odmowy. W przypadku, gdy podstawą odmowy są prawa własności intelektualnej przysługujące osobom trzecim, podmiot zobowiązany wskaże kto posiada prawa własności intelektualnej, albo kto jest licencjodawcą, od którego podmiot zobowiązany uzyskał dany utwór.

Do decyzji odmawiających udostępnienia informacji do ponownego  wykorzystywania oraz stwierdzającej warunki ponownego wykorzystywania zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183 i 1195). A zatem możliwe będzie składania odwołań i/lub skarg do sądów administracyjnych na te rozstrzygnięcia.

Kolejnym etapem prac będzie opracowanie tekstu prawnego projektu. Projektowana ustawa po zatwierdzeniu przez Komitet Rady Ministrów i cały rząd będzie musiała przejść cały proces legislacyjny (Sejm, Senat, podpis Prezydenta, ogłoszenie)  – co, biorąc pod uwagę fakt, że jesienią są wybory parlamentarne i zasadę, że wszystkie nie uchwalone projekty legislacyjne „przepadają” wraz z końcem kadencji parlamentu.  oznacza nikłe szanse na rychłe wprowadzenie przepisów w życie. Zakłada się, że projektowana ustawa wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy dni od daty jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Leave A Comment?